Waar blijven die Meesterwerken?
Thursday, September 9, 2010 at 06:06AM ;)
Drie maanden geleden vertelde ik in mijn nieuwsbrief dat ik minder commerciële opdrachten zou aannemen om tijd over te houden voor vrij werk. Er volgenden allemaal leuke, bemoedigende en enthousiaste reacties van mensen. Top. Ik ging blijmoedig aan de slag...en daarna bleef het van mijn kant stil. Heel erg stil. Nou was toevallig ook zomer, dus het viel niet zo op. Maar vorige week gebeurde het onvermijdelijke.
Ik kwam een bekende tegen die zei: “Jij zou toch vrij werk gaan maken?” Ik schutterde een beetje, schaamde me ineens heel diep en antwoordde: “Ja, klopt, daar ben ik mee bezig hoor. Alleen ben ik nog niet een een stadium dat ik dingen wil laten zien, dat is niet goed voor het proces.”
“Dat is niet goed voor het proces.” Dat klinkt als een behoorlijk bullshit antwoord. Natuurlijk, ik vind het eng en spannend, ik stel uit, ik draai eromheen. Ik ben er niet dag en nacht actief mee bezig. Maar er speelt ook iets anders. Vrij werk maak ik niet in een paar weken. Misschien helpt het om uit te leggen waarom.
Vrij werk begint voor mij met een idee. Meestal een vraag die ik wil gaan onderzoeken door middel van fotografie. Bijvoorbeeld: “wat voor invloed hebben bomen op een stedelijk landschap?”. Zo'n vraag laat ik een tijdje sudderen en dat levert altijd een hele stapel ideeën en vaak ook nieuwe vragen op. Daarbij grasduin ik naar hartelust in relevante en irrelevante literatuur en kijk ik veel plaatjes om inspiratie op te doen.
;)
Vervolgens probeer ik de stapel ideeën kleiner, gerichter en werkbaar te maken. Ik vraag me af hoe ik ze in een serie kan verwerken. Daarbij kijk ik naar esthetische, theoretische en praktische aspecten. Ik maak een plan en verzamel moed. Dat laatste valt nog niet altijd mee want vrij werk maken is gewoon heel erg eng. Maar als dat lukt ga ik aan de slag.
Dan gebeurt het onvermijdelijke: de praktijk is totaal anders dan ik had verwacht. Om bij het voorbeeld te blijven: bomen interessant fotograferen blijkt enorm lastig te zijn. De locaties die ik in gedachten had zijn eigenlijk totaal ongeschikt. Na drie foto's is het onderwerp totaal uitgeput. Of ik krijg ineens een veel leuker idee of inzicht, dat alles op z'n kop zet.
Terug bij af dus. Lijkt het. Maar wel een stuk wijzer. En zo gaat het heel veel keer heen en weer, totdat ik een combinatie van concept en vorm heb gevonden dat klopt en waarmee ik voorlopig aan de slag kan. Dan nog kan het een hele tijd duren: een van mijn projecten duurt bijvoorbeeld minimaal een jaar omdat ik daarin ook alle seizoenen wil vastleggen.
Natuurlijk kan ik tussentijds werk laten zien. Dat is zelfs een goed idee, want kritische feedback is altijd waardevol. Maar dan wel aan een beperkt gezelschap. Want als je je werk te vroeg de wereld in stuur loop je het gevaar dat de reacties van mensen je gaan sturen en misschien zelf beperken in je onderzoek. Wat als wat je maakt niemand aanspreekt? Moet je dan stoppen en opnieuw beginnen? Terwijl je misschien wel op de goede weg zit?
Ik houd dus voorlopig even mijn kaarten tegen de borst. Ik zit nog even in het proces.
__________________________________________
Reacties zijn welkom. Hoe werkt het voor jou? Hoe ziet jouw 'proces' eruit? Laat het weten!
Reader Comments (13)
Even een strenge reactie…
Waarom is iets dat je voorlopig alleen voor jezelf doet zo eng dat je er moed voor moet verzamelen? Het enge gedeelte ontstaat volgens mij pas wanneer je iets als 'meesterwerk' aan de buitenwereld toont. "Vind je dat een meesterwerk? Echt waar? Nou, ik vind het helemaal niks." Want je kunt iets zelf wel een meesterwerk vinden, per definitie bepaalt uiteindelijk niet de maker of het werk die status verdient, maar de ontvanger/beoordelaar.
Je kunt dit grotendeels voorkomen, denk ik. Als je je ambitie weet om te buigen tot het vol enthousiasme tonen van jouw stappen op weg naar een eventueel meesterwerk, sla je twee vliegen in één klap: wij kunnen het proces volgen (en daardoor beter snappen hoe je uiteindelijk bij dat meesterwerk bent uitgekomen en dit meer op waarde schatten) en voor jou wordt de drempel om je vrije werk te tonen lager. Je kunt je immers altijd 'verschuilen' achter het statement dat dit slechts een schets of tussenstap is. Bovendien: de artistieke weg is vaak minstens zo interessant als het eindresultaat.
Volgens mij moet je nog eens kritisch nadenken of je wel de beste werkwijze hebt gekozen om vrij werk te maken. In de researchfase leg je de lat misschien al te hoog voor jezelf (alleen al die term 'meesterwerk' - de ironie druipt er even hard vanaf als het verlangen om er een te maken): je formuleert een idee, scherpt dat aan de hand van allerlei bronnen - vaak niet de minste fotografen, beeldend kunstenaar, filosofen, sociologen - en ontdekt vervolgens in de praktijk op straat dat theorie en praktijk soms op gespannen voet staan met elkaar ("De locaties die ik in gedachten had zijn eigenlijk totaal ongeschikt. Na drie foto's is het onderwerp totaal uitgeput"). Eigenlijk maakt de research je 'onvrij': het kadert je zo in, dat het een deprimerend keurslijf wordt. Ja, je bent wijzer. Maar het heeft geen spannende foto's opgeleverd, terwijl het je daar toch om ging.
Misschien moet je dus een andere werkwijze kiezen. Ga gewoon op pad, je neus achterna. Bij mooi weer. In de regen. 's Morgens vroeg. 's Nachts. En maar beelden schieten. Een dag, een week, een maand. En ga na die maand eens kijken wat je nu eigenlijk hebt verzameld (niet tussendoor spieken!). Wat valt je op in al die beelden? Hoeveel mensen heb je gefotografeerd? Wat waren zij aan het doen? Hoeveel bomen/planten/bloemen? Hoeveel gebouwen? Hoeveel close-ups? Hoeveel wijdse vergezichten? Welke lens pakte je het vaakst? Welke hoeken koos je? Was je vooral gericht op compositie, kleur, beweging? Gebruik die 'data' als input voor een korte, gerichte researchperiode. En ga dan - als het nog nodig is - op pad om de foto's te schieten die kennelijk op jou wachten om gemaakt te worden. Ik zie er nu al naar uit.
Even een korte eerste reactie..moet zo naar school ;-).
Wat ik mis in de beschrijving van je onderzoeksfase is: het erop uit gaan met je camera alleen maar voor onderzoek. Je zegt dat de praktijk totaal anders is dan dat je had gedacht. Daar had je in de onderzoeksfase achter kunnen komen door onderzoekend te fotograferen, of te kijken, zonder camera. Of ben je dan nog in de onderzoeksfase?
Verder ben ik natuurlijk erg benieuwd naar je projecten en je werk ;-).
@all Misschien was ik niet helemaal duidelijk: het erop uit gaan met een camera doe ik natuurlijk ook...alleen zie ik dat meer als straatfotografie. Heel gaaf om te doen, maar ik vind het nu interessant om juist conceptueel te werk te gaan.
@Remco: term Meesterwerk is idd ironisch, komt voor uit lange discussies met @dr_Pep over proces vs eindproduct. Ik voel niet de druk om 'Meesterwerken' te maken maar vind het wel eng om vrij werk aan mensen te laten zien. Daardoor is de kans groter dat ik de mening van anderen boven mijn eigen intuïtie ga stellen.
Ik vind het sowieso eng om werk te maken, gewoon omdat het kan mislukken. Maar dat heb ik eigenlijk bij alles wat ik probeer. Wat niet betekent dat ik het niet doe, maar het kan dan prettiger zijn om wat meer in isolatie te werken. (En naast eng vind ik het natuurlijk ook heel leuk, spannend, verrijkend, etc.)
Wat betreft het inkaderen: dat is bij sommige projecten gewoon nodig omdat je anders verzandt in teveel mogelijkheden. Zo ben ik bezig met een bloemenproject maar het lukt me nog steeds niet om dat dusdanig in te kaderen dat ik ermee aan de slag kan. Heb teveel associaties, invalshoeken, ideeën.
Misschien krijgt de filosoof in mij toch iets teveel de overhand: jouw suggestie van 'alleen maar fotograferen' klinkt heerlijk. Als alleen op vakantie gaan. Ik denk dat ik dat mezelf een week cadeau ga doen!
@Esther: die onderzoeksfase gaat inderdaad de hele tijd door. Dus ook als ik ga fotograferen...dat is juist wanneer ik erachter kom dat dingen niet werken.
Ha Else, @Mindpep hier. Nog een strenge reactie.....
Ik ben het met Remco eens. Grotendeels dan. Dus ook ik ga een kritisch neutje kraken. Ik snap hoe het kan werken (in het hoofd) met 'vrij werk'. Toch zijn het de zinnetjes tussen de regels (en ja daar zitten ook aannames in en dus dat voorbehoud wil ik maken) die blijven hangen. Alles wat je na "Dat is niet goed voor het proces" zegt, komt op mij over als een (intellectualisering van je) verdediging, waarvan overigens een deel gerust zal kloppen en ik niet `weg wil maken` Maar je stuk doet me vermoeden dat er iets anders gaande is. Ik onderschrijf Remco's advies.... en om maar 's een ol'time coachingsklassieker te gebruiken en oh horror...hoe waar is 'tie: ga UIT je comfortzone. Je zit er naar mijn idee middenin. Hoe check je dat? Simpel: hoe meer weerstand je voelt bij zowel Remco als mijn reactie, hoe meer het klopt. Ben heel benieuwd hoe jij kijkt terwijl je dit leest......zit er totaal naast, of een beetje of niet? Hoor 't graag.
Je werk aan een beperkt gezelschap laten zien lijkt me een prima idee; van teveel feedback kun je dol worden. Heb je dan het lef om Vriend én Vijand uit te nodigen bij dat selecte gezelschap, Leken én Fotografen, Zoete-broodjes-bakkers én Criticasters? Het fijne is: feedforward vragen doet altijd iets mnder zeer dan feedback.
Je vraagt ook naar mijn proces. Toen ik een profileringsdocument ging maken (http://www.mindpepper.nl/plaatjes/mindpepper-profiel.pdf), was ik ook heel lang aan het stoeien. Nee, het hoefde niet perfect. Maar het moest wel kloppen. En kloppen deed het voor maanden niet (overigens was ik nog totaal niet in actie gekomen om ook maar 'iets van mijn proces vast te leggen, buiten wat ik in de workshop had gedaan). Maar ineens was het beeld daar. En weet je wanneer dat kwam? Na het rondje van "waar zit je weestand nog?". DIkke biggels en alle belemmeringen kon ik ineens verwoorden. Na mijn 'opening up' daarover was de lucht klaar en het zicht vrij. En op het toilet (echt waar), had ik ineens het beeld. Dit was het! Terplekke knalde ik een tekening eruit en ik voelde aan alle kanten: dit is het, dit is het, dit is het. Kortom; ik weet van alles over weerstand uit eigen ervaring. Ha, eind goed al goed Else. Je bent gewoon hartstikke in goed gezelschap dus, mits je je inderdaad in bovenstaande 'aanname' over jouw proces herkent.
In de week die daarop volgde heeft mijn vormgever mijn tekening omgezet in plaatjes en had ik de teksten ineens op papier. Ik was ook vrij snel tevreden. Gewoon, omdat het klopte. Dit was ik. Of genuanceerder: hier besta ik uit.
Dit ter overdenking, aanmoediging, ondersteuning, pepertje enz.....voor al je prachtige werk wat nog verscholen ligt onder die dikke mantel van [...............................] invullen op de stippellijn.
Ik blijf je volgens, as always en zie het graag tegemoet.
Ik vind het maar raar allemaal. Nog steeds bullshit dus ;-)
Ten eerste maak je vrij werk voor jezelf, dus wat the hell maakt het uit of het een ander aanspreekt of niet? Je hebt toch geen wurgcontract met een galerie dat je perse exposabel en verkoopbaar werk moet maken? Vrij werk komt juist uit jezelf. Werk dat er zonder jou niet zou zijn geweest. Werk waarmee je jezelf kunt laten zien en waarmee je jezelf helpt ontwikkelen. Rekening houden met de markt doet Anne Geddes wel.
Mijn volgende punt is: vrij werk maak je omdat het zich aan je opdringt, omdat je er niet aan ontkomt het te maken. Bij jou lees ik dat je van jezelf vindt dat je het moet maken. Ja, dat wordt nix natuurlijk. Dan ben je eigenlijk gewoon in opdracht bezig, en zo te zien nog een slecht geformuleerde opdracht ook.
Laatste punt: hoe kan die enorme ideeënstroom je nou beperken in het maken van vrij werk? Je voert het aan als excuus waardoor je niets kunt laten zien. Het lijkt mij dat hoe meer ideeën je hebt, hoe meer vrij werk je kunt maken.
@Hans: ik heb niet het gevoel dat ik vrij werk 'moet' maken. Ik heb de afgelopen maanden wel de behoefte om het intuitief fotograferen te combineren met datgene wat ik als filosoof heb geleerd: vragen stellen, onderzoeken, overdenken, analyseren. Ik ben gewoon heel nieuwsgierig naar die combinatie. En ik mis bij het meer vrije fotograferen soms richting.
Ik denk dat jij wat dat betreft een andere definitie van vrij werk hanteert: namelijk werk waarin je helemaal vrij bent. Voor mij betekent het alleen: werk dat ik niet in opdracht van een ander maak. Maar ik floreer juist bij zelfopgelegde beperkingen. Dat kan iets heel simpels zijn als alleen een 35mm lens meenemen als ik de straat op ga. Of een nog veel specifiekere opdracht als 'maak een mooie foto van een boom'. Anders wordt ik namelijk welhaast krankzinnig van alle mogelijkheden die ik zie. Ik zou in principe al een half jaar bezig kunnen zijn met het fotograferen van een sinaasappel, om maar iets te noemen.
Verder ervaar ik het zelf als lastig om teveel ideeen te hebben over een bepaald project of vraagstelling. Denk aan bovengenoemde sinaasappel. Op mij werkt het verlammend. Waar begin ik? Welke van de oneindig vele mogelijkheden grijp ik aan?
@MindPep
Ik heb volgens mij niet zoveel vijanden om uit te nodigen, ik zal eraan werken ;)
Verder voel ik niet echt weerstand. Eerder angst, om jouw stippellijntje in te vullen. Die heeft gedeeltelijk te maken met een kennelijk grote behoefte aan goedkeuring (de vraag is hoe autonoom je dan uberhaupt nog werkt, @Hans, is dat wat jij bedoelde?). En verder met het controlerende deel van mijn karakter dat bij voorbaat wil weten wat de uitkomst is en heel erg onrustig wordt van het idee dat ik dingen zomaar uitprobeer (hoe wild!).
PS coaches der Nederlanden: acquisitie naar aanleiding van deze alinea wordt niet op prijs gesteld
@PvanderLugt werpt een interessante vraag op op twitter: moet vrij werk niet vrij zijn van zelfkritiek?
Ik probeer altijd een onderscheid te maken tussen zelfkastijding en zelfkritiek. Eerste niet zo functioneel, tweede kan geen kwaad. Zo heb ik ook leren fotograferen, door heel kritisch naar mijn eigen werk te kijken. Hoewel daar wel wat minder zelfkastijding tussen had kunnen zitten ;)
Ik heb het hele stuk gelezen en sluit me eigenlijk bij elk van mijn voorgangers aan. Met name de reactie van Hans kwam aardig overeen met wat ik zelf vond tijdens het lezen van het stukje.
In je laatste reactie geef je aan dat je wel een half jaar met het fotograferen van een sinaasappel bezig zou kunnen zijn. Dat draag je aan als rede dat je voor jezelf de scope moet beperken. Maar uit alles wat hiervoor staat concludeer ik weer dat je daar dan wel weer heel veel tijd voor neemt. heel simpel gezegd: om tot een korter fotografisch proces te komen doorloop je eerst een veel langer denk/analyseproces. Allemaal prima natuurlijk, het is tenslotte jouw vrij werk. Maar zou het niet veel uitdagender zijn om jezelf tijdtechnisch te beperken en op die manier uit je comfortzone te stappen (want veel tijd is klaarblijkelijk jouw comfortzone; lang nadenken, veel ideeën uitwerken, etc). Om de sinaasappel er maar eens bij te pakken: stel jezelf tot doel om binnen 5 minuten een x aantal platen van die sinaasappel te maken en gooi het ding (de sinaasappel, niet de camera) dan weg, ook als je nog geen enkele foto hebt. Misschien is dat nu juist de invalshoek die je tot echte nieuwe inzichten brengt. Gewoon die camera mee en vervolgens nergens langer dan 5minuten een foto van maken, maar jezelf wel telkens verplichten om die (bv) 3 goede foto's te maken.
Om terug te komen op mijn gevoel bij jouw verhaal: ik heb het gevoel dat je met het stuk zelf en elke reactie juist weer aangeeft dat je er alles aan doet om je vrij werk binnen je eigen comfortzone te houden. Dat mag, het is vrij werk, maar tegelijkertijd krijg ik het idee dat je eigenlijk ook opzoek bent naar verbreding, andere inzichten. Die krijg je denk ik niet (zo snel) als je volgens de routine blijft werken die je voorkeur geniet.
Je geeft ook aan dat je het eng vind om werk (in het algemeen?) te maken, bang voor een mislukking. Volgens mij is vrij werk nu juist de uitgelezen kans om die mislukking gewoon eens te laten gebeuren en de kritiek tot je te nemen en daar lering uit te trekken. Door je fouten binnen te houden krijg je misschien nooit het commentaar dat je die nieuwe invalshoek bezorgd waar je eigenlijk stiekem naar opzoek bent. En misschien mislukt er wel helemaal niets en wordt het een groot succes. Maar dat is nou het mooie van vrij werk: alles kan, en de consequenties van een mislukking blijven beperkt tot een baaldag met daarnaast waarschijnlijk vooral veel leermomenten. Dus: stap uit die comfortzone. Bedenk je waarom je werkt zoals je nu werkt en ga het tegenovergestelde doen (qua proces/aanpak). Hoe minder zin je daarin hebt, hoe beter!
@Martijn ik ben waarschijnlijk niet helemaal duidelijk, maar dat is precies hoe ik bijna al mijn vrije werk de afgelopen jaren heb gemaakt. Lekker losgaan, intuitie volgen, kijken, schieten, iets veranderen, weer schieten. Al fotograferend onderzoeken eigenlijk. Heerlijk om te doen. Maar dan blijf ik juist in mijn comfort zone... Voelt voor mij nu als 'te makkelijk'.
Maar....jij en de andere prikkelen me wel om aan het werk te gaan:
@all
Hoera, hoewel ik het met veel niet eens ben hebben jullie me wel weer tot spelen aangezet. Misschien ben ik gewoon een tikje te streberig en serieus... Ziehier het resultaat van 15 minuten met een sinaasappel. Opmerkingen over werk en proces zijn welkom ;)
15 minuten met een sinaasappel
Leuk!! Spreekt naar mijn idee veel creativiteit uit die 15 min met een sinaasappel. En als je wat onrustig wordt van alle commentaren van mensen hierboven, dan heb ik nog een leuk nieuwtje voor je (gelezen in de Viva haha): delinquenten gedragen zich veel rustiger wanneer een politiebureau naar sinaasappels ruikt :-) Wellicht dat de geur van sinaasappels (je hebt er vast nog wel een liggen?) jouw ook rust geeft?
Veel succes!
Welmoed
Oe... 'jou' natuurlijk, niet 'jouw' #foutje
Ik kan je toch Julia Cameron's "The Artist's Way" aanraden. Al was het alleen maar omdat zij een goed middel aanreikt om je eigen kunstenaarschap serieus te nemen en te koesteren en erkenning daarvan niet te weigeren. De eerste stap is om jezelf kunstenaar te achten. Vraag: vind jij jezelf kunstenaar of meer ambachtsvrouw?